سالمندان در انزوا

چهره هايي كه روزگاري گردانندگان چرخ هاي تحرك جامعه بوده اند و آن را با فراز و فرودهايي به نسل هاي فعلي سپرده اند، چگونه كنار زده مي شوند. سالمندي، پديده اي است گريزناپذير در زندگي انسان ها كه افراد هر جامعه اي آن را تجربه مي كنند و بدون ترديد، به ميزان آن نيز به موازات تغييرات جمعيتي افزايش يا كاهش مي يابد.گفته مي شود از سال 75 جمعيت سالمند كشور حدود 3 برابر شده است و براساس پيش بيني هاي انجام شده در 50 سال آينده جمعيت سالمند كشور حدود 6 برابر جمعيت سالمند در سال 75 خواهد شد. با توجه به مشكلات پيش روي جامعه سالمندي در كشور، در آينده اي نه چندان دور كه جمعيت جوان امروز _ با دربرگرفتن 70درصد جمعيت كل _ سالمند خواهد شد چه تمهيداتي بايد انديشيده شود؟
سالمندي و مشكلات آن
با افزايش سن، كاهش توانايي هاي ذهني و جسمي شدت مي يابد. اين روند طبيعي است اما آنچه غيرطبيعي مي نمايد اين كه در برخي جوامع سالمند به افراد بالاي 70 سال اطلاق مي شود كه اكثرشان از توانايي هاي عمومي برخوردارند اما در جوامعي مثل ما، افراد بالاي 50 سال سالمند محسوب مي شوند. چرا؟
دكتر شهلا كاظمي پور، جمعيت شناس در خصوص مشكلات سالمندي در ايران در مقايسه با كشورهاي توسعه يافته مي گويد: (اين كشورها، سيستم تأمين اجتماعي حساب شده اي دارند و كليه افراد سالمند تحت پوشش تأمين اجتماعي هستند. در اين جوامع، مشكلات مالي را حذف شده مي بينيم، خدمات بهداشت افراد رايگان است، مشكل مسكن ندارند و اگر افراد مسكن نداشته باشند، دولت در اختيارشان مي گذارد.
در حالي كه سيستم تأمين اجتماعي در كشور ما به روز است، يعني از من پول مي گيرند مي دهند به سالمند. پس فردا كه من سالمند شدم نظير همان را از يك جوان مي گيرند و به من مي دهند اما در كشورهاي توسعه يافته تأمين اجتماعي، پولي را كه از بيمه شده ها مي گيرد سرمايه گذاري كرده و در زمينه رفاه سالمندان اختصاص مي دهند.)
كاظمي پور، استاد دانشگاه با اشاره به مشكلات سالمندي در كشور مي گويد: (اولويت اول مربوط به مشكلات مالي مي شود. اگر مشكلات مالي سالمندان كاهش يابد، خيلي از آنها مي توانند روي پاي خود بايستند. در اين ميان گروهي از سالمندان، شغلشان به گونه اي بوده كه تحت پوشش بيمه هاي خدمات اجتماعي نبوده اندو در حال حاضر، نه از دولت حقوق مي گيرند و نه از بيمه هاي اجتماعي. آنها به خانواده وابسته هستند و ممكن است مشكلات خانواده را شدت بخشند.
اما در مورد گروهي كه حقوق بگير هستند، به خاطر تورمي كه در چند سال اخير ايجاد شده، قدرت خريدشان بسيار كاهش يافته و از تأمين حداقل نيازهاي زندگي عاجزند. به مرور هم كه سن شان بالا مي رود و صاحب فرزند، عروس و داماد و نوه مي شوند، هزينه ها هم به مراتب شدت يافته كه در برابر درآمد كم قدرت خريدشان تقليل مي يابد.)
اين جمعيت شناس مي افزايد: (از طرف ديگر، وقتي فرد توان اقتصادي اش پايين مي آيد، حرمت خود را در خانواده از دست مي دهد و آن حرمتي را كه يك سالمند در خانواده بايد داشته باشد، ندارد.)
به اعتقاد كاظمي پور (در برخي جاها بعضي سالمندان نمي توانند كارهايشان را انجام دهند. به عنوان مثال، گاه در تصادفات مي بينيم يك طرف آن سالمندي بوده كه چشمش نمي ديده يا قدرت حركتش ضعيف بوده و ماشيني به او زده و رفته است.)
وي همچنين مي افزايد: (حتي آنهايي هم كه توانايي مالي دارند اما به خاطر اين كه تنها زندگي مي كنند دچار يكسري خطراتي از قبيل دستبرد، قتل و... مي شوند كه توانايي دفاع از خود را ندارند.)
آسايشگاه سالمندان، از شيوه هاي مطرح در اغلب كشورها براي ارائه خدمات رفاهي به سالمندان محسوب مي شود اما با اين حال نتوانسته جايگاه مطلوبي پيدا كند. در ايران نيز، اگرچه چنين مراكزي سعي كرده به برخي نيازهاي رفاهي سالمندان پاسخ گويد اما واقعيت اين است كه مشكلات اساسي سالمندان همچنان پابرجاست.
دكتر مژگان صلواتي، روانشناس باليني، معتقد است: (درصد بالايي از سالمنداني كه در آسايشگاه ها زندگي مي كنند دچار افسردگي و اضطرابند.)
وي با اشاره به شيوع 12 تا 30 درصدي افسردگي (تحت حاد) در سالمندان مي گويد: (از علل بروز افسردگي در سالمندان وجود اين باور در افراد جامعه است كه سالمندان نيروهاي از كار افتاده اي هستند كه بايد بدون بازدهي تنها تحت مراقبت قرار گيرند كه اين خود نوعي احساس بي مصرف بودن را براي سالمندان به دنبال دارد.)
در چنين شرايطي است كه به گفته دكتر دلاور، مديركل اداره سلامت وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشكي، همه اين عوامل موجب مي شود تا افراد در كشور ما حدود 15 سال زودتر از سن تقريبي پير مي شوند.
چه بايد كرد
در حال حاضر، هيچ كس نمي تواند مشكلات سالمندي در كشور را انكار كند. با اين وجود در برابر سيل عظيم نيروي جواني كه امروز هستند براي فردايي كه سالمند مي شوند چه انديشه اي مي شود.
دكتر محمدرضا واعظ مهدوي، از مسؤولان عالي سازمان رفاه و تأمين اجتماعي در اين خصوص مي گويد: (در شرايطي كه مشكلات بزرگي در زمينه اشتغال، ازدواج و مسكن جوانان در برابر برنامه ريزان اجتماعي قرار دارد، پيش بيني مي شود 10 تا 15 سال آينده مشكلات ميانسالي و در 20 تا 30 سال آينده مشكلات ناشي از سالمندي جمعيت پيش رو باشد كه چالش هاي فراواني را در زمينه خدمات بهداشتي، درماني، هزينه هاي اجتماعي، بار مالي صندوق هاي بازنشستگي، مسائل رواني سالمندان، ساختارهاي ويژه، اوقات فراغت و تفريحات و تأثير بر شرايط سياسي، اجتماعي كشور را به همراه خواهد داشت.)
از اين رو، وضعيت امروز مي تواند هشداري جدي باشد براي نسل فرداي سالمندان.
اما كارشناسان چه تمهيداتي براي تقليل مشكلات سالمندي ارائه مي كنند؟
دكتر شهلا كاظمي پور، با اشاره به اين نكته كه (اگر جوانان را در مسير اشتغال تام قرار دهيم ديگر نيازي نخواهد بود كه به فكر پيري آنها باشيم.) اظهار مي دارد: (بهره وري درست از نيروهاي دوران جواني و سرمايه گذاري براي اين مقطع سني، باعث مي شود بازده و سازندگي جوانان براي دوران پيري نيز مفيد واقع شود.)
به اعتقاد اين استاد دانشگاه، (سيستم تأمين اجتماعي مهمترين مسأله اي است كه بايد بهاي زيادي به آن داده شود.با توجه به اين كه در چند سال اخير بحران جنگ را داشته ايم و سيستم تأمين اجتماعي چندان مورد توجه نبوده است ولي الآن، زمان آن است كه حتماً به آن پرداخته شود. آن هم براي آحاد جامعه و الزام افراد به پرداخت بموقع مطالبات تأمين اجتماعي.)
از نظر كاظمي پور، بحث قوانين مالياتي، نكته مهم ديگري در اين زمينه است كه لازم است دولت به آن توجه كند. وي مي گويد: (ما قوانين مالياتي بسيار خوبي داريم اما اصلاً ماليات بگير خوبي نيستيم. تنها كساني كه خوب ماليات پرداخت مي كنند طبقه حقوق بگير و مزدبگير هستند و طبقه ثروتمند اصلاً ماليات پرداخت نمي كنند. اين گونه است كه طبقه حقوق بگير ضعيف تر مي شود و طبقه ثروتمند قوي تر و اين اختلاف طبقاتي همچنان زياد مي شود.)
پژمان پورشعباني، كارشناس مسؤول امور سالمندان سازمان بهزيستي، با اشاره به اينكه (يكي از مشكلات جدي سالمندي، معلوليت هايي است كه برخي از آنها به آن مبتلا مي شوند) مي گويد: اين افراد نيازمند سرويس دهي مناسب هستند كه بسياري از خانواده ها از ارائه اين خدمات عاجز هستند كه بايد فكري اساسي براي اين موضوع كنيم.
به اعتقاد وي (براي حل اين مشكل بايد از بخش خصوصي هم كمك بگيريم و مراكز نگهداري از سالمندان را كوچك و محدود كنيم.)
همچنين دكتر سهيلا خوشبين، رئيس اداره سالمندان وزارت بهداشت، در خصوص ارتقاي سطح سلامت بهداشت و روان سالمندان از برنامه هايي نظير (برگزاري مهماني هاي دوره اي در بين سالمندان، گفت و شنودها و دوستيابي و استفاده از تورهاي گردشگري) نام مي برد.
وي همچنين اضافه مي كند: (همه مسؤولان بهداشتي، سازمان ها و نهادهاي مرتبط با سالمند بايد بكوشند تا يك سالمند را در خانواده و جامعه فعال نگه دارند.)
صداي پاي يك عمر تلاش شان ديگر شنيده نمي شود. گذشته آنها را ديگران نمي فهمند. طعم حال و امروزشان تلخ و سخت و شفقت است و وامانده اند در نهايت خستگي و درد و انزوا.
نسل هاي پرتوان نيز بي اعتنا به آنها. آنها را دريابيم.